Kontrast:
Czcionka: A A A

Pomoc i prawa przysługujące samotnym rodzicom

Rodzicielstwo stanowi często wielkie wyzwanie dla matek lub ojców, którzy samotnie muszą radzić sobie z codziennymi obowiązkami i problemami. Brak zaangażowania drugiego z rodziców, utrudniona lub niemożliwa pomoc ze strony bliskich, tarapaty finansowe nie należą do rzadkości w naszym społeczeństwie. Na szczęście państwo w ostatnich latach zaczęło dostrzegać konieczność wspierania wysiłków wychowawczych samotnych rodziców. Wygląda na to, że jesteśmy na dobrej drodze do zbudowania spójnego systemu pomocowego dla polskich rodzin. Przyjrzyjmy się zatem, jakie prawa i pomoc przysługują samotnym rodzicom w naszym kraju.

 

Świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego

Zgodnie z zasadami wynikającymi z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego[1], rodzic, który nie wykonuje władzy rodzicielskiej (tzn. nie zawarł związku małżeńskiego, żyje oddzielnie, jest rozwiedziony lub pozostaje w separacji), jest zobowiązany do pokrywania części kosztów utrzymania dziecka. Jeżeli pomimo zasądzenia alimentów, rodzic unika ich płacenia, a egzekucja komornicza jest bezskuteczna, możliwe jest uzyskanie świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego (FA). Świadczenie to przysługuje, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 725 zł netto. Wówczas Fundusz pokrywa kwotę zasądzoną w wyroku alimentacyjnym, jednak tylko do wysokości 500 zł.

Ważne! Składając wniosek o przyznanie świadczenia z FA, należy załączyć dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną i finansową naszej rodziny, wyrok zasądzający alimenty na rzecz dziecka oraz zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji komorniczej.

 

Świadczenie wychowawcze 500+

Świadczenie wychowawcze przysługuje samotnym opiekunom na takich samych zasadach, jak wszystkim innym rodzicom dzieci, które nie ukończyły 18 roku życia. Na pierwsze, drugie i kolejne dzieci można otrzymać po 500 zł miesięcznie na podstawie wniosku złożonego w urzędzie gminy (miasta, ośrodku pomocy społecznej). Nie obowiązują żadne kryteria dochodowe i nie trzeba też przedstawiać dokumentu potwierdzającego samotne wychowanie dziecka.

 

Becikowe

Jeśli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 1922 zł netto, opiekunowi (prawnemu, faktycznemu, rodzicowi)[2] należy się jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka w wysokości 1000 zł (tzw. becikowe). Wniosek składa się w ciągu 12 miesięcy od urodzenia dziecka:

  • za pośrednictwem strony internetowej www.empatia.mrpips.gov.pl
  • za pośrednictwem placówki pocztowej
  • osobiście – poprzez złożenie wniosku w siedzibie miejskiego lub gminnego ośrodku pomocy społecznej
  • za pomocą systemu teleinformatycznego na stronach ZUS i banków krajowych

Do wniosku dołącza się: zaświadczenie o tym, że matka dziecka, od co najmniej 10 tygodnia ciąży do porodu, była pod opieką medyczną (może je wystawić lekarz lub położna). Opiekun prawny, faktyczny lub rodzic adopcyjny składa wniosek najpóźniej 12 miesięcy od dnia, w którym obejmuje opiekę nad dzieckiem albo je przysposabia – jednak pod warunkiem, że dziecko nie ukończyło 18 roku życia.  Becikowe w postaci jednorazowej zapomogi otrzyma każda osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, lub samodzielnie płacąca składki, która spełnia ww. kryterium dochodowe. Świadczenie to przysługuje również bezrobotnym (bez względu na rejestrację w urzędzie pracy), studentom, rolnikom oraz osobom pracującym na podstawie umów cywilno-prawnych (np. o dzieło). Jednorazowa zapomoga nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz danego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka lub dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach (art. 15b ust. 4 ustawy[3])

 

Zasiłek rodzinny

Osoby samotnie wychowujące dzieci mogą starać się również o przyznanie zasiłku rodzinnego. Prawo do niego jest zależne od spełnienia kilku warunków. Dochód na osobę w rodzinie nie może przekraczać 674 zł, a jeśli w rodzinie jest dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności – 764 zł na osobę. Samotny rodzic może liczyć na zasiłek w wysokości 95 zł na dziecko do ukończenia 5 roku życia, 124 zł na dziecko powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia, 135 zł na dziecko powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 roku życia. Aby otrzymywać zasiłek, osoba samotnie wychowująca dziecko musi mieć zasądzone alimenty. Wyjątkiem są niektóre sytuacje, np. kiedy ojciec dziecka jest nieznany, nie żyje czy powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Otrzymywanie zasiłku rodzinnego nie zamyka jednak drogi do innych świadczeń. Osoby przebywające na urlopie wychowawczym, mają prawo do dodatkowych 400 zł miesięcznie. Samotna matka, której przyznano zasiłek rodzinny, może również otrzymać specjalny dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka – w wysokości 193 zł miesięcznie (na 1 dziecko), nie więcej jednak niż 386,00 zł (na wszystkie dzieci). Na dodatkowe pieniądze mogą liczyć samotni rodzice, którzy wychowują dziecko niepełnosprawne (90 zł na dziecko do ukończenia 5 roku życia i 110 zł na dziecko powyżej 5 roku życia do ukończenia 24 roku życia). Dodatkowo na trzecie i każde następne dziecko można otrzymać 95 zł miesięcznie.

 

Refundacja kosztów opieki nad dzieckiem

Jeśli samotny rodzic jest zarejestrowany w urzędzie pracy, podejmie pracę zarobkową i otrzyma wynagrodzenie, które nie przekraczające płacy minimalnej, może uzyskać refundację kosztów opieki nad dzieckiem do lat 7. Stanowi ona nie więcej niż połowę kwoty wypłacanej w ramach zasiłku dla bezrobotnych. Samotny rodzic może liczyć także na pierwszeństwo w przyjęciu do żłobka oraz różne świadczenia dodatkowe dla dziecka w wieku szkolnym: np. zasiłek celowy, dofinansowanie obiadów, podręczników, wycieczek itp. Trzeba po prostu zgłosić się do gminnego lub miejskiego ośrodka pomocy społecznej, złożyć wymagane dokumenty i poprosić o pomoc.

 

Świadczenia dla samotnych rodziców z urzędu pracy

Osoby samotnie wychowujące dzieci mogą także liczyć na przywileje oferowane przez powiatowe urzędy pracy. Mają one prawo do wydłużonego okresu pobierania zasiłku dla osób bezrobotnych, a także zwrotu kosztów zapewnienia dziecku (do 6 lat) opieki w przypadku podjęcia stażu albo zatrudnienia (wynagrodzenie niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę). Rodzic powracający na rynek pracy po przerwie spowodowanej sprawowaniem opieki nad dzieckiem ma prawo do uzyskania świadczenia aktywizacyjnego.

 

Podatkowe przywileje dla samotnych rodziców

Osoba samotnie wychowująca dziecko ma prawo do określonych ulg i preferencji, wynikających z przepisów prawa podatkowego. Przywileje dla samotnych rodziców obejmują m.in. możliwość złożenia rocznego rozliczenia podatkowego PIT wspólnie z dzieckiem. W takim przypadku należny podatek zostanie określony jako podatek w podwójnej wysokości kwoty obliczonej od połowy rocznych dochodów. Do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów lub przychodów opodatkowanych w sposób zryczałtowany. Jednocześnie samotny rodzic może skorzystać z ulgi na dziecko, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem poniżej 18 roku życia, dzieckiem pobierającym rentę lub dzieckiem uczącym się do ukończenia przez niego 25 roku życia.

 

 

[1] Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2019.2086)
[2] Opiekun prawny dziecka to osoba, której sąd powierzył sprawowanie opieki nad dzieckiem. Opiekun faktyczny to osoba, która przejęła opiekę nad dzieckiem i jednocześnie złożyła do sądu wniosek o adopcję dziecka.
[3] Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111)

 

Źródła: